{"id":7290,"date":"2018-07-20T00:00:00","date_gmt":"2018-07-19T17:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/cegorn.org\/2018\/07\/20\/bao-ton-cac-gia-tri-van-hoa-cua-cac-toc-nguoi-trong-vung-di-san-phong-nha-ke-bang\/"},"modified":"2023-03-15T14:03:49","modified_gmt":"2023-03-15T07:03:49","slug":"bao-ton-cac-gia-tri-van-hoa-cua-cac-toc-nguoi-trong-vung-di-san-phong-nha-ke-bang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/2018\/07\/20\/bao-ton-cac-gia-tri-van-hoa-cua-cac-toc-nguoi-trong-vung-di-san-phong-nha-ke-bang\/","title":{"rendered":"B\u1ea2O T\u1ed2N C\u00c1C GI\u00c1 TR\u1eca V\u0102N H\u00d3A C\u1ee6A C\u00c1C T\u1ed8C NG\u01af\u1edcI  TRONG V\u00d9NG DI S\u1ea2N PHONG NHA \u2013 K\u1eba B\u00c0NG"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ph\u00eda T\u00e2y Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 n\u01a1i sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c \u00edt ng\u01b0\u1eddi. Tr\u00e3i qua nhi\u1ec1u th\u0103ng tr\u1ea7m c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng theo th\u1eddi gian&#8230; C\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb V\u0103n h\u00f3a, Kinh t\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c Thi\u1ebft ch\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i. Cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a h\u1ecd g\u1eb7p nhi\u1ec1u kh\u00f3 kh\u0103n, ngu\u1ed3n sinh k\u1ebf ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u1ef1 v\u00e0o r\u1eebng, r\u1eebng l\u00e0 kh\u00f4ng gian sinh t\u1ed3n, l\u00e0 n\u01a1i cung c\u1ea5p ngu\u1ed3n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, th\u1ef1c ph\u1ea9m ch\u1ee7 y\u1ebfu. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a, c\u00e1c phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n, t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a h\u1ecd lu\u00f4n g\u1eafn b\u00f3 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi r\u1eebng. H\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c xem m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a h\u1ec7 sinh th\u00e1i \u0111a d\u1ea1ng v\u00e0 phong ph\u00fa b\u1eadc nh\u1ea5t c\u1ee7a Di s\u1ea3n Phong Nha \u2013 K\u1ebb B\u00e0ng (PN-KB) v\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i Di s\u1ea3n PN-KB kh\u00f4ng th\u1ebf thi\u1ebfu nh\u1eefng m\u1ed1i quan h\u1ec7 h\u1eefu c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn k\u1ebft b\u1edfi n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eadm b\u1ea3n s\u1eafc n\u00e0y.<\/strong><\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-939 aligncenter\" src=\"http:\/\/cird.org.vn\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/Mot-buoi-sinh-hoat-van-hoa-cua-nguoi-Ma-Lieng-Ban-Ke.jpg\" alt=\"\" width=\"480\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">M\u1ed9t bu\u1ed5i sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 Li\u1ec1ng t\u1ea1i x\u00e3 L\u00e2m H\u00f3a<\/p>\n<p><!--more--><\/p>\n<p>Qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t thu\u1ed9c \u0111\u1ecba b\u00e0n c\u01b0 tr\u00fa c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf 2 huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch v\u00e0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. V\u00ec n\u1ea1n gi\u1eb7c gi\u00e3, thu\u1ebf kh\u00f3a n\u1eb7ng n\u1ec1 n\u00ean h\u1ecd ph\u1ea3i ch\u1ea1y l\u00ean n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u \u1edf v\u00f9ng r\u1eebng n\u00fai, m\u1ed9t s\u1ed1 d\u00e2n t\u1ed9c Arem, S\u00e1ch, R\u1ee5c di c\u01b0 v\u00e0o c\u00e1c v\u00f9ng s\u00e2u thu\u1ed9c ph\u00eda T\u00e2y c\u1ee7a 2 huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch v\u00e0 Minh H\u00f3a, d\u00e2n t\u1ed9c M\u00e3 Li\u1ec1ng, M\u00e0y sinh s\u1ed1ng khu v\u1ef1c huy\u1ec7n Minh H\u00f3a, Tuy\u00ean H\u00f3a v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 di c\u01b0 sang huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Kh\u00ea c\u1ee7a t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 n\u01b0\u1edbc b\u1ea1n L\u00e0o. Theo m\u1ed9t s\u1ed1 nghi\u00ean c\u1ee9u, m\u1ed9t s\u1ed1 d\u00f2ng h\u1ecd trong nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ed9c S\u00e1ch, M\u00e3 Li\u1ec1ng th\u00ec h\u1ecd \u0111\u00e3 c\u01b0 tr\u00fa t\u1ea1i v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t tr\u00ean, d\u01b0\u1edbi 500 n\u0103m. Theo A.Cheon v\u00e0 Th.Guignard, hai nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p \u0111\u00e3 mi\u00eau t\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t h\u1ebft s\u1ee9c nh\u00fat nh\u00e1t, h\u1ec5 th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 l\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c l\u1eabn tr\u1ed1n, h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 qu\u1ea7n \u00e1o, nam n\u1eef ch\u1ec9 che m\u00ecnh b\u1eb1ng v\u00f5 c\u00e2y sui, ng\u1ee7 chung l\u1eabn l\u1ed9n trong c\u00e1c hang \u0111\u1ed9ng ho\u1eb7c trong l\u1ec1u, h\u1ecd \u0103n b\u1ed9t c\u00e2y nh\u00fac v\u00e0 s\u0103n b\u1eaft t\u00f4m c\u00e1, th\u00fa nh\u1ecf trong r\u1eebng. D\u01b0\u1edbi th\u1eddi th\u1ef1c d\u00e2n ph\u00e1p ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t b\u1ecb mi\u1ec7t th\u1ecb l\u00e0 \u201cX\u00e1 l\u00e1 v\u00e0ng\u201d c\u00f3 ngh\u0129a ch\u1ec9 ra nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1c h\u1eadu v\u00e0 c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng di c\u01b0. Tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 s\u1ea3n xu\u1ea5t th\u1ea5p, h\u1ecd kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u1ec7t v\u1ea3i, nam gi\u1edbi th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 \u0111\u00f3ng kh\u1ed1, ph\u1ee5 n\u1eef m\u1eb7c v\u00e1y, m\u00f9a \u0110\u00f4ng h\u1ecd th\u01b0\u1eddng m\u1eb7c c\u00e1c \u00e1o v\u1ecf c\u00e2y.<\/p>\n<p>Theo k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111i\u1ec1u tra d\u00e2n s\u1ed1 n\u0103m 2009 c\u1ee7a C\u1ee5c th\u1ed1ng k\u00ea Vi\u1ec7t nam, D\u00e2n t\u1ed9c Ch\u1ee9t c\u00f3 kho\u1ea3ng 6.0222 ng\u01b0\u1eddi c\u01b0 tr\u00fa t\u1ea1i 23 tr\u00ean t\u1ed5ng s\u1ed1 63\u00a0<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/T%E1%BB%89nh_(Vi%E1%BB%87t_Nam)\">t\u1ec9nh<\/a>,\u00a0<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_(Vi%E1%BB%87t_Nam)\">th\u00e0nh ph\u1ed1<\/a>. Trong \u0111\u00f3,\u00a0<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Qu%E1%BA%A3ng_B%C3%ACnh\">Qu\u1ea3ng B\u00ecnh<\/a>\u00a0 c\u00f3 5.095 ng\u01b0\u1eddi, chi\u1ebfm 84,6% t\u1ed5ng s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam. Ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t t\u1eeb khi h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng cho \u0111\u1ebfn nay, h\u1ecd \u0111\u00e3 li\u00ean t\u1ee5c v\u1eadt l\u1ed9n \u0111\u1ec3 sinh t\u1ed3n tr\u01b0\u1edbc thi\u00ean nhi\u00ean kh\u1eafc nghi\u1ec7t \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng ph\u00f9 h\u1ee3p v\u00e0 th\u00edch nghi v\u1edbi m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh m\u00ecnh. Tr\u00e3i qua nhi\u1ec1u th\u1eed th\u00e1ch, v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng, lao \u0111\u1ed9ng ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh cho m\u00ecnh c\u1ea5u tr\u00fac x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c bi\u1ec7t, t\u1ea1o n\u00ean b\u1ea3n s\u1eafc, phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n, Lu\u1eadt t\u1ee5c c\u1ee7a ri\u00eang m\u00ecnh v\u00e0 mang b\u1ea3n s\u1eafc ri\u00eang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t. Trong \u0111\u00f3 c\u00e1c nh\u00f3m M\u00e0y, R\u1ee5c, S\u00e1ch, Arem, M\u00e3 Li\u1ec1ng c\u00f3 ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1eefa t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y v\u1edbi c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Sau Gi\u1ea3i Ph\u00f3ng Ch\u00ednh ph\u1ee7 Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u00ednh s\u00e1ch \u0111\u1ec3 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng, h\u1ed7 tr\u1ee3 nh\u1eb1m \u0111\u1ecbnh c\u01b0 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng \u0111\u1ecbnh c\u01b0 t\u1ea1i c\u00e1c b\u1ea3n l\u00e0ng nh\u1ecf, cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1ecd nh\u1edd v\u00e0o tr\u1ed3ng tr\u1ecdt n\u01b0\u01a1ng r\u1eaby v\u00e0 v\u1eabn duy tr\u00ec cu\u1ed9c s\u1ed1ng s\u0103n b\u1eaft, h\u00e1i l\u01b0\u1ee3m, \u0111\u00e1nh c\u00e1 v\u00e0 ch\u0103n nu\u00f4i. T\u1eeb n\u0103m 2000 \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c b\u1ea3n l\u00e0ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc h\u1ed7 tr\u1ee3 \u0111\u1ecbnh canh v\u00e0 \u0111\u1ecbnh c\u01b0. Tuy nhi\u00ean, do cu\u1ed9c s\u1ed1ng kh\u00f3 kh\u0103n, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u01b0\u01a1ng t\u00ecnh h\u1ed7 tr\u1ecd v\u00e0 tr\u1ee3 c\u1ea5p h\u00e0ng th\u00e0ng, l\u00e2u d\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u01b0\u1eddng trong ch\u1edd, \u1ef7 l\u1ea1i v\u00e0o c\u00e1c kho\u1ea3n tr\u1ee3 c\u1ea5p nhi\u1ec1u h\u01a1n. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p h\u1ed7 tr\u1ee3 \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u00e3 l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i kh\u00e1 nhi\u1ec1u t\u1eadp qu\u00e1n c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p><strong>Nguy c\u01a1 mai m\u1ed9t v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a c\u00e1c phong t\u1ee5c, t\u1eadp qu\u00e1n <\/strong><\/p>\n<p>M\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p thi\u1ebft \u0111\u00e1ng quan t\u00e2m l\u00e0 t\u1ea1i sao c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n ho\u00e1 v\u00e0 b\u1ea3n s\u1eafc ri\u00eang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t l\u1ea1i b\u1ecb mai m\u1ed9t d\u1ea7n? V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n t\u00edch, nh\u00ecn nh\u1eadn \u1edf c\u1ea3 hai g\u00f3c \u0111\u1ed9: y\u1ebfu t\u1ed1 b\u00ean trong (n\u1ed9i t\u1ea1i) v\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>Tr\u00e3i qua nhi\u1ec1u th\u0103ng tr\u1ea7m l\u1ecbch s\u1eed, nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n ho\u00e1 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u201ct\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac\u201d trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, m\u1ed9t s\u1ed1 n\u00e9t v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng \u0111\u00e3 b\u1ecb mai m\u1ed9t d\u1ea7n theo th\u1eddi gian. Ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi R\u1ee5c, Arem, S\u00e1ch, M\u00e3 Li\u1ec1ng c\u00f3 pha tr\u1ed9n b\u1edfi c\u00e1c ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 cho th\u1ea5y c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n ho\u00e1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t b\u1ecb t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng tr\u00ean hai kh\u00eda c\u1ea1nh: m\u1ea5t d\u1ea7n b\u1ea3n s\u1eafc ho\u1eb7c b\u1ecb pha t\u1ea1p v\u1edbi c\u00e1c n\u1ec1n v\u0103n ho\u00e1 kh\u00e1c. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i c\u01b0 x\u1eed thi\u1ebfu t\u00f4n tr\u1ecdng v\u00e0 x\u00fac ph\u1ea1m \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, l\u00e0m cho c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u00e0y c\u00e0ng t\u1ef1 ti v\u1edbi nh\u1eefng v\u0103n h\u00f3a t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a m\u00ecnh, s\u1ef1 tin t\u01b0\u1edfng chia s\u1ebd v\u00e0 \u0111\u00f9m b\u1ecdc nhau trong kh\u00f3 kh\u0103n c\u0169ng \u00edt d\u1ea7n. \u0110\u1ed3ng b\u00e0o qu\u00ean d\u1ea7n l\u1ecbch s\u1eed c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng, phong t\u1ee5c c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c m\u00ecnh. Nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng x\u1ea5u \u0111\u00f3, m\u1ed9t ph\u1ea7n do nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u1ea5t y\u1ebfu trong qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ed9i nh\u1eadp giao l\u01b0u t\u1ef1 do c\u1ee7a du l\u1ecbch, th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng\u2026 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u00e1ch nh\u00ecn nh\u1eadn v\u00e0 \u1ee9ng x\u1eed kh\u00f4ng \u0111\u00fang m\u1ef1c c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng x\u1ea5u do giao l\u01b0u t\u1ef1 do khi m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t ch\u01b0a trang b\u1ecb nh\u1eefng ki\u1ebfn th\u1ee9c, th\u00f4ng tin \u0111\u1ec3 th\u00edch nghi ho\u1eb7c c\u00f3 m\u1ed9t thi\u1ebft ch\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ee7 m\u1ea1nh nh\u1eb1m h\u1ea1n ch\u1ebf nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng ti\u00eau c\u1ef1c l\u00e0m phai nh\u1ea1t \u0111i b\u1ea3n s\u1eafc c\u1ee7a h\u1ecd. M\u1ed9t ph\u1ecfng v\u1ea5n nh\u1ecf gi\u00e0 l\u00e0ng Cao \u0110i\u1ec7n (ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 Li\u1ec1ng t\u1ea1i b\u1ea3n K\u00e8) \u0111\u00e3 n\u00f3i:<em> \u201cE r\u1eb1ng phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n c\u1ee7a cha \u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ch\u00fang t\u00f4i s\u1ebd b\u1ecb t\u00e1c \u0111\u1ed9ng x\u1ea5u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u00ean ngo\u00e0i v\u00e0o l\u1ea5y \u0111i h\u1ebft&#8230;\u201d<\/em>. Giao l\u01b0u t\u1ef1 do c\u00f2n th\u00e1ch th\u1ee9c t\u00ednh th\u1ed1ng nh\u1ea5t v\u00e0 \u0111o\u00e0n k\u1ebft c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng: <em>\u201cGi\u00e0 \u0111au x\u00f3t l\u1eafm khi ng\u1ed3i \u0111\u00e2y, b\u00ean c\u1ea1nh c\u1eeda s\u1ed5 nh\u01b0ng gi\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ea1y b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c ch\u00e1u c\u1ee7a gi\u00e0\u2026\u201d,<\/em> Gi\u00e0 l\u00e0ng Cao Mai\u00a0 ph\u00e0n n\u00e0n nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh s\u00e1ch ph\u00e1p l\u00fd v\u1ec1 V\u0103n ho\u00e1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c thi\u1ec3u s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh ph\u1ee7 quy \u0111\u1ecbnh t\u1ea1i Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 05\/2011\/N\u0110-CP, ng\u00e0y 14 th\u00e1ng 1 n\u0103m 2011 c\u1ee7a Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng ch\u00ednh ph\u1ee7 v\u1ec1 c\u00f4ng t\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 th\u00f4ng t\u01b0 s\u1ed1 12\/2014\/TT-BVHTTDL c\u1ee7a B\u1ed9 Tr\u01b0\u1edfng B\u1ed9 V\u0103n ho\u00e1 Th\u1ec3 thao v\u00e0 Du l\u1ecbch quy \u0111\u1ecbnh chi ti\u1ebft m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 05\/2011\/N\u0110-CP ng\u00e0y 14 th\u00e1ng 1 n\u0103m 2011. \u0110\u00e2y l\u00e0 02 v\u0103n b\u1ea3n ph\u00e1p l\u00fd quan tr\u1ecdng, c\u00f2n hi\u1ec7u l\u1ef1c cho \u0111\u1ebfn th\u1eddi \u0111i\u1ec3m hi\u1ec7n nay. Ch\u00ednh s\u00e1ch n\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 nh\u1ea5t qu\u00e1n v\u00e0 ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi Hi\u1ebfn ph\u00e1p v\u00e0 Lu\u1eadt di s\u1ea3n 2009 <em>\u201c\u0110\u1ea3m b\u1ea3o vi\u1ec7c gi\u1eef g\u00ecn ti\u1ebfng n\u00f3i, ch\u1eef vi\u1ebft, b\u1ea3n s\u1eafc d\u00e2n t\u1ed9c, ph\u00e1t huy nh\u1eefng phong t\u1ee5c, t\u1eadp qu\u00e1n, truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a m\u1ed7i d\u00e2n t\u1ed9c\u201d<\/em>; Ngh\u1ecb quy\u1ebft l\u1ea7n th\u1ee9 7 c\u1ee7a Ban ch\u1ea5p h\u00e0nh Trung \u01b0\u01a1ng \u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam kho\u00e1 IX v\u1ec1 Ch\u00ednh s\u00e1ch d\u00e2n t\u1ed9c m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u00e3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c thi\u1ec3u s\u1ed1 c\u1ea7n c\u1ed1 g\u1eafng gi\u1eef g\u00ecn v\u00e0 ph\u00e1t huy c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n ho\u00e1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng, lu\u1eadt t\u1ee5c, b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n ho\u00e1 c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>Tuy v\u1eady vi\u1ec7c th\u1ef1c hi\u1ec7n ch\u01b0a \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng m\u1ee5c ti\u00eau cao \u0111\u1eb9p \u0111\u00f3. C\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn di\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf trong ti\u1ebfp c\u1eadn c\u00f3 s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n; ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c trong ho\u00e0n c\u1ea3nh nh\u01b0 v\u1eady. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ea5p thi\u1ebft c\u1ea7n k\u00eau g\u1ecdi \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m c\u00f4ng t\u00e1c ph\u00e1t tri\u1ec3n; c\u00e1c nh\u00e0 ho\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh s\u00e1ch; c\u00e1c nh\u00e0 t\u00e0i tr\u1ee3 nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u1ed7 tr\u1ee3 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00f9ng Di s\u1ea3n PN-KB; v\u00e0 l\u1eddi k\u00eau g\u1ecdi t\u1edbi t\u1ed5 ch\u1ee9c UNESCO (T\u1ed5 ch\u1ee9c Gi\u00e1o d\u1ee5c, Khoa h\u1ecdc, V\u0103n H\u00f3a c\u1ee7a Li\u00ean H\u1ee3p Qu\u1ed1c) \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ngu\u1ed3n l\u1ef1c h\u1ed7 tr\u1ee3, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00e1p t\u00edch c\u1ef1c gi\u1ea3m thi\u1ec3u nh\u1eefng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ti\u00eau c\u1ef1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi s\u1ed1ng, v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng d\u00e2n t\u1ed9c trong v\u00f9ng Di s\u1ea3n. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u00e1p \u1ee9ng nh\u1eefng nhu c\u1ea7u c\u1ea5p thi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, m\u00e0 c\u00f2n gi\u00fap cho c\u00e1c ch\u00ednh s\u00e1ch t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a \u0110\u1ea3ng, Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed3ng b\u00e0o d\u00e2n t\u1ed9c thi\u1ec3u s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n theo \u0111\u00fang h\u01b0\u1edbng ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng v\u00e0 c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3.<\/p>\n<p><strong>Ti\u1ec1m n\u0103ng v\u00e0 c\u01a1 h\u1ed9i cho ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t<\/strong><strong>.<\/strong><\/p>\n<p>Qu\u1ea3ng B\u00ecnh n\u1eb1m trong khu v\u1ef1c \u0111a d\u1ea1ng sinh h\u1ecdc B\u1eafc Tr\u01b0\u1eddng S\u01a1n &#8211; n\u01a1i c\u00f3 di\u1ec7n t\u00edch che ph\u1ee7 r\u1eebng \u0111\u1ee9ng th\u1ee9 2 trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 h\u1ec7 sinh th\u00e1i \u0111\u1ed9ng, th\u1ef1c v\u1eadt \u0111a d\u1ea1ng, \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u1edbi nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n gen qu\u00fd hi\u1ebfm. Ph\u00eda T\u00e2y Qu\u1ea3ng B\u00ecnh n\u1eb1m trong h\u1ec7 th\u1ed1ng khu B\u1ea3o t\u1ed3n thi\u00ean nhi\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi PN-KB; Khu b\u1ea3o t\u1ed3n Hin N\u1eadm N\u00f4 (n\u01b0\u1edbc b\u1ea1n L\u00e0o) l\u00e0 n\u01a1i sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c \u00edt ng\u01b0\u1eddi (D\u00e2n t\u1ed9c Kh\u00f9a, M\u00e0y, S\u00e1ch, R\u1ee5c, Ma coong, Arem, V\u00e2n Ki\u1ec1u, M\u00e3 Li\u1ec1ng) h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ee7 th\u1ec3 trong h\u1ec7 sinh th\u00e1i t\u1ef1 nhi\u00ean, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t b\u1ee9c tranh sinh th\u00e1i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a \u0111a d\u1ea1ng, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c khai th\u00e1c t\u1ed1t n\u00f3 s\u1ebd l\u00e0m cho h\u1ec7 th\u1ed1ng Du l\u1ecbch Qu\u1ea3ng B\u00ecnh phong ph\u00fa v\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u m\u00e0u s\u1eafc h\u01a1n. Tuy nhi\u00ean hi\u1ec7n nay, vai tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n khu v\u1ef1c n\u00e0y tham gia v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng Du l\u1ecbch r\u1ea5t \u00edt, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3; c\u00e1c C\u00f4ng ty khai th\u00e1c Du l\u1ecbch khu v\u1ef1c PN-KB ch\u01b0a xem h\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n l\u1ef1c ti\u1ec1m n\u0103ng \u0111\u1ec3 khai th\u00e1c ho\u1eb7c h\u1ecd c\u0169ng ngh\u0129 r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ed9c s\u1ebd kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi du l\u1ecbch. V\u00ec v\u1eady, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u00e1c b\u00ean tham gia khai th\u00e1c ti\u1ec1m n\u0103ng trong v\u00f9ng Di s\u1ea3n c\u1ea7n quan t\u00e2m v\u00e0 chia s\u1ebd l\u1ee3i \u00edch chung theo m\u00f4 h\u00ecnh \u0110\u1ed3ng qu\u1ea3n l\u00fd, \u0110\u1ed3ng khai th\u00e1c v\u00e0 \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u1edfng d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c s\u1ed1ng ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng b\u00e0o d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1ee7 y\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o r\u1eebng t\u1ef1 nhi\u00ean. R\u1eebng l\u00e0 kh\u00f4ng gian sinh t\u1ed3n v\u00e0 cung c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, th\u1ef1c ph\u1ea9m ch\u1ee7 y\u1ebfu. V\u00ec v\u1eady, c\u00e1c phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n, t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng, nghi l\u1ec5 truy\u1ec1n th\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng g\u1eafn b\u00f3 ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi r\u1eebng, h\u1ecd c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u l\u1ec5 h\u1ed9i li\u00ean quan \u0111\u1ebfn qu\u1ea3n l\u00fd r\u1eebng: L\u1ec5 h\u1ed9i \u0110\u1eadp Tr\u1ed1ng (C\u00fang th\u1ea7n r\u1eebng) c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Macoong (Th\u01b0\u1ee3ng Tr\u1ea1ch, B\u1ed1 Tr\u1ea1ch) h\u1eb1ng n\u0103m h\u1ecd d\u00f9ng c\u00e1 \u0111\u00e1nh b\u1eaft trong su\u1ed1i c\u1ea5m \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5; L\u1ec5 c\u00fang\u00a0 th\u1ea7n c\u00e2y to c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 Li\u1ec1ng (Tuy\u00ean H\u00f3a); l\u1ec5 c\u01a1m m\u1edbi, l\u1ec5 c\u00fang r\u1eebng tr\u01b0\u1edbc m\u00f9a khai th\u00e1c s\u1ea3n ph\u1ea9m t\u1ef1 nhi\u00ean \u1edf r\u1eebng\u2026l\u00e0 nh\u1eefng n\u00e9t v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u00f3 li\u00ean quan ch\u1eb7t ch\u1ebd \u0111\u1ebfn r\u1eebng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c \u00edt ng\u01b0\u1eddi n\u01a1i \u0111\u00e2y. V\u1edbi \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m ti\u1ec1m n\u0103ng \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5c d\u1ef1ng v\u00e0 ph\u00e1t huy c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng b\u1eb1ng c\u00e1c d\u1ecbch v\u1ee5 du l\u1ecbch c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng trong v\u00f9ng Di s\u1ea3n.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u1ee9t c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ea3m b\u1ea3o y\u1ebfu t\u1ed1 sinh t\u1ed3n trong qu\u1ea9n th\u1ec3 PN-KB. Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf, c\u1ea7n x\u00e1c \u0111\u1ecbnh h\u1ecd ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed3n t\u1ea1i trong m\u1ed9t kh\u00f4ng gian sinh t\u1ed3n v\u1edbi ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean r\u1eebng c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea3m b\u1ea3o. Vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n v\u0103n h\u00f3a c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft h\u1ee3p ch\u1eb7t ch\u1ebb gi\u1eefa ph\u00e1t tri\u1ec3n Du L\u1ecbch \u2013 V\u0103n H\u00f3a &#8211; T\u00e0i nguy\u00ean thi\u00ean nhi\u00ean. Thi\u1ebft ngh\u0129, c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ed7 tr\u1ee3 ph\u00e1t tri\u1ec3n, B\u1ea3o t\u1ed3n v\u00e0 Du l\u1ecbch c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ho\u1eb7c c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 t\u1ea1i khu v\u1ef1c c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u00edt ng\u01b0\u1eddi sinh s\u1ed1ng trong c\u00e1c v\u00f9ng l\u00f5i, v\u00f9ng \u0111\u1ec7m c\u1ee7a khu v\u1ef1c V\u01b0\u1eddn Qu\u1ed1c gia PN-KB c\u1ea7n quan t\u00e2m nhi\u1ec1u h\u01a1n \u0111\u1ebfn c\u00e1c gi\u1ea3i ph\u00e1p t\u1eeb g\u1ed1c &#8211; ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ea7n l\u1ea5y gi\u00e1 tr\u1ecb V\u0103n h\u00f3a truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng \u0111\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a ch\u00ednh h\u1ecd.<\/p>\n<p><strong>Ch\u00e2u V\u0103n Hu\u1ec7<\/strong><\/p>\n<p><em>Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u Ki\u1ebfn th\u1ee9c b\u1ea3n \u0111\u1ecba v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ph\u00eda T\u00e2y Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 n\u01a1i sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u nh\u00f3m d\u00e2n t\u1ed9c \u00edt ng\u01b0\u1eddi. Tr\u00e3i qua nhi\u1ec1u th\u0103ng tr\u1ea7m c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng theo th\u1eddi gian&#8230; C\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb V\u0103n h\u00f3a, Kinh t\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c Thi\u1ebft ch\u1ebf x\u00e3 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng thay [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7292,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-7290","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized-vi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7290","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7290"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7290\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7291,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7290\/revisions\/7291"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7292"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cegorn.org\/vi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}